آیات و احادیث مربوط به توبه
1- سوره انعام آيه 133: و پروردگار بي نياز شما صاحب رحمتي بسيار عام گستر است.
2- سوره انعام آيه 147: و پروردگار شما صاحب رحمتي وسيع است و عجله در عقوبت گناهکاران نمي کند.
3- سوره اعراف آيه 156 : همانا رحمت و بخشش من تمامي اشياء و موجودات را فرا گرفته است.
4- سوره حجر آيه 56 : و گفت ابراهيم(ع) به قومش کيست که مايوس شود از درگاه خدا و رحمت پروردگار به جز گمراهان.
5- سوره زمر آيه 53 : بگو به بندگانم اي آن کساني که اسراف نموديد، در ارتکاب گناهان، مايوس و نااميد نشويد از رحمت من البته خدا گناهان شما را تماماً مي آمرزد.
6- يوسف آيه 87 : نااميد نباشيد از رحمت خدا که همانا نااميد نمي شود کسي از رحمت خدا مگر مردماني که کافرند به خدا.
7- شخصي از امام علي(ع) پرسيد: بزرگترين گناه کبيره کدام است؟ آن حضرت در پاسخ فرمودند: مايوس و نااميد شدن از رحمت الهي. ميزان الحکمه جلد 3صفحه
8- رسول خدا(ص): اگر آنقدر خطا کنيد که خطاهايتان به آسمان رسد و سپس توبه کنيد، خداوند توبه شما را مي پذيرد؛ از درگاه او نااميد نباشيد. نهج الفصاحه صفحه
231
9- رسول خدا(ص): گناهکاري که به رحمت خدا اميدوار است از عابد مايوس به درگاه خدا نزديکتر است. نهج الفصاحه صفحه 477
10- رسول خدا(ص): خداوند به داود نبي وحي فرمود: اي داود همانطور که کسي نمي تواند جلوي نورافشاني خورشيد را بگيرد، همانطور هم کسي نمي تواند جلوي
رحمت وسيع من را به بندگانم بگيرد. کليات حديث قدسي صفحه 189
11- حديث قدسي: اي داود قسم به عزت و جلالم که اگر همه اهل آسمان و زمين به من اميدوار باشند، و از من درخواست نمايند و من خواسته و حاجات هر يک از
آنها را برآورده مي کنم اگر چه خواسته هاي هر يک از آنان به اندازه هفتاد برابر دنياي شما باشد و انجام اين امور براي من مانند اين است که هرکدام از شما سوزني
را به دريا فروببرد و آن را بيرون آورد آيا اين کار چيزي را از آب دريا کم مي کند؟ کليات حديث قدسي صفحه 195
12- امام حسن عسگري(ع): خداوند متعال خطاب به بندگانش مي فرمايد: اي بندگان من همه شما گناهکار هستيد مگر کساني را که من از گناه باز دارم. پس هر کس
معتقد باشد که من مي توانم او را ببخشم و با اين حُسن ظَن به من، از من طلب مغفرت نمايد هر آينه او را مي بخشم و برايم گناهان او هر چند زياد باشد مهم نيست چه
اگر همه مخلوقاتم از اول و آخر زنده و مرده و تر و خشک همه جمع شوند و از رحمت من مسئلت نمايند تمام حاجات ايشان را مي دهم و از رحمت وسيع من چيزي
کم نمي شود. کليات حديث قدسي صفحه 341
--------------------------------------------------------------------------------
خداوند بندگان توبه کار را دوست دارد
13- سوره بقره آيه 222 : همانا خداوند متعال توبه کنندگان و پاکيزگان را دوست مي دارد.
14- سوره طه آيه 82 : بگو به بندگانم همانا من البته آمرزنده کسي هستم که توبه کند و سپس کار نيک نمايد و او را به راه راست هدايت کنم.
15- حديث قدسي: اگر آنهائي که به من پشت کرده اند مي دانستند که من چه اندازه انتظار ديدن آنها را مي کِشم و چه مقدار مشتاق توبه و بازگشت آنها هستم هر آينه از
شدت شور و شوق نسبت به من جان مي دادند و تمام بند بند اعضايشان به خاطر عشق به من از هم جدا مي شد. اصرار صلوه صفحه 19
صياد پي صيد دويدن عجبي نيست صيد از پي صياد دويدن مزه دارد
16- حضرت باقر(ع):خداوند به توبه بنده اش خوشحال تر است از مردي که عقيم است و سپس داراي فرزند مي شود و از شخصي که گمشده اش را پيدا مي کند و از
تشنه اي که درحال جان دادن به آب مي رسد. ميزان الحکمه ج 1 صفحه 547
17- حضرت باقر(ع): هرگاه مردي در شب تاريک شتر و توشه و اهل و عيالش را در بياباني گم کند و سپس در حين تلاش براي يافتن ايشان يک مرتبه ايشان را بيابد
چقدر خوشحال مي شود پس خداوند متعال بيشتر از اين شخص نسبت به بنده اش که توبه مي کند و به سوي او باز مي گردد، خوشحال مي شود.
اصول کافي ج 4 صفحه 167
--------------------------------------------------------------------------------
توبه و پشيماني از کارزشت
18- سوره نساء آيه 110: هر کس بدي کند يا ظلم کند به نفس خود با ارتکاب گناهان و سپس آمرزش بخواهد از خدا و توبه نمايد خدا را آمرزنده مهربان مي يابد.
19- سوره شوري آيه 25: اوست خداوندي که قبول مي کند توبه را از بندگان خود و در مي گذرد از بديهاي ايشان هر قدر که بد کرده باشند و مي داند آنچه را که
مي کنيد در پنهان و آشکار.
20- سوره اعراف آيه 153 : و آن کساني که عملهاي بد کردند و توبه نمودند بعد از اعمال زشت خود البته پروردگار تو آمرزنده مهربان است و توبه ايشان را قبول
نمايد.
21- سوره رعد آيه 27 : و خداي تعالي هر که را به سويش تضرع و ناله و توبه کند، توبه اش را مي پذيرد.
22- سوره اسراء آيه 25 : خدا هر که را که با نيت پاک به درگاه او تضرع و توبه کند البته خواهد بخشيد.
23- حضرت صادق(ع): نيست بنده اي که گناهي کند سپس پشيمان گردد جز اينکه خداوند قبل از آنکه آن شخص به زبان از او طلب آمرزش و استغفار کند او را
مي آمرزد. اصول کافي جلد 2 صفحه 427
24- رسول خدا(ص): توبه دري دارد که پهناي آن به اندازه وسعت مشرق تا مغرب است و تا خورشيد از مغرب طلوع نکند، اين در بسته نمي شود.
نهج الفصاحه صفحه 177
25- حضرت صادق(ع): روز قيامت در موقف سنجش اعمال، هرگاه شخص گناهکار در مقام عذرخواهي بگويد: پروردگارا نادان و بي خبر بودم اسير شهوت و غضب
بودم گرفتار هوي و هوس بودم و در مقاومت شيطان عاجز بودم. در جواب تمام عذرهايش به او گفته شود مگرنه اين است که باب توبه را بر تو گشود بوديم؟آيا سخت
گيري شده بود؟ آيا براي توبه شرائط سخت و بيرون از قدرت قرار داده بوديم؟
26- حضرت کاظم(ع): دوست ترين بندگان در پيشگاه خدا آنهائي هستند که وقتي در فتنه گناه واقع مي شوند بسيار توبه کنند. اصول کافي ج 2 صفحه 432
27- اميرالمومنين(ع): عجب دارم از کسي که از رحمت خدا نااميد مي شود و حال آنکه محو کننده گناهان را در اختيار دارد. از حضرت پرسيده شد : محوکننده گناهان
چيست؟ فرمودند: توبه و استغفار و نيز فرمود: خود را با استغفار معطر و خوشبو سازيد تا بوهاي بَدِ گناهان شما را رسوا نکند. عين الحيوة صفحه 187
28- رسول خدا(ص): هيچ کس نزد خدا محبوبتر از جوانِ توبه کار نيست. نهج الفصاحه صفحه 554
29- رسول خدا(ص): گاهي بنده اي گناهي مي کند و به واسطه آن به بهشت مي رود. زيرا گناهانش پيوسته در خاطرش است و او بخاطر همين دائم در حال پوزش و
استغفار از خدا مي باشد. نهج الفصاحه صفحه 231
--------------------------------------------------------------------------------
توبه حقيقي و نشانه هاي آن
30- سوره تحريم آيه 8 : اي کساني که ايمان آورديد، به سوي خدا توبه کنيد توبه اي نصوح اميد است که او بپوشاند گناهان شما را و شما را وارد باغهائي در بهشت
کند که در زير آن نهرهاي زيبا جاري است.
31- حضرت صادق(ع): ابوالصباح کناني گويد از حضرت صادق(ع) درباره قول خداي تعالي سوره تحريم آيه 8 پرسيدم فرمودند: منظور از توبه نصوح اين است که
بنده از گناه توبه کند و تصميم بگيرد که ديگر به آن گناه باز نگردد. اصول کافي جلد 4 صفحه 168
32- حضرت رضا(ع): کسي که از گناهي توبه کند در حالي که از آن دست برنداشته و آن را بجاي مي آورد همچون مسخره کننده پروردگار خويش است.
اصول کافي جلد 4 صفحه 172
* توبه بر لب شبحه بر کف دل پر از شوق گناه
معصيت را خنده مي آيد ز استغفار ما *
33- حضرت صادق(ع): توبه از گناهان شرايطي دارد که از جمله آنها عبارتند از:
1- همواره انسان در برابر خدا اعتراف کند به گناهاني که انجام داده که اين يادآوري او را از غرور و ارتکاب دوباره گناهان باز مي دارد.
2- پشيماني واقعي از گناهاني که قبلاً انجام داده است.
3- از اينکه در مابقي عمر مجدداً مرتکب گناه شود، ترسان باشد.
4- از اينکه خلاف امر خدا را انجام داده و نتوانسته اطاعت خدا را بکند، گريان و متاسّف باشد.
5- همواره نفس خود را از ميل به شهوات باز دارد.
6- آنچه از واجبات به گردن او مانده قضايش را بجاي آورد و حقوقي را که بر عهده دارد به جاي آورد.
7- از هم نشينان و دوستان بد دوري کند.
ترجمه مصباح الشريعه
34- حضرت صادق(ع): ابوبصير گويد: به امام(ع) گفتم: معني توبه نصوح چيست؟ فرمود: يعني توبه از گناهي که هرگز ديگر به آن بازنگردد گفتم: پس کداميک از
ماست که بتواند اين کار بکند فرمود: اي ابوبصير به راستي که خداوند آن بندگانش را که زياد فريب بخورند و زياد توبه کنند را دوست مي دارد.
اصول کافي جلد 2 صفحه 432
35- اميرالمومنين(ع): شخصي در حضور مولا علي(ع) گفت: استغفرالله. حضرت فرمودند: ساکت باش مادرت به عَزايت گريه کند. آيا مي داني استغفار چيست؟
استغفار کار مردان عالي مقام است که شش شرط دارد:
1- پشيماني و حسرت از اعمال گذشته
2- عزم بر ترک گناه براي هميشه
3- اداء کردن حقوق مردم که بر عهده اش است
4- اداء کردن حقوقي که از جانب خدا بر او واجب بوده و قضاء شده
5- آنچه از گوشت بدنش از حرام روئيده با گرسنگي و غم و اندوه و گريه بر گناهان آبش کند تا پوست به استخوان رسيده و از نو گوشت برويد
6- زحمت عبادت را به خود بچشاند چنانچه خوشي و شيريني گناه را به خود چشانده است. وسائل الشيعه ج 11 صفحه 361
36- امام باقر(ع): هر گناه نشانه هاي توبه از توبه کنندگان آشکار نگردد، او توبه کننده حقيقي نيست و آن نشانه اينهاست:
1- آن کساني که ادعاي حقي بر او دارند، را راضي کند.
2- نماز و ساير اعمال ديني اش که قضاء شده اعاده نمايد
3- در برابر مومنان و بندگان متواضع باشد
4- خود را از هواهاي نفساني و شهواني حفظ کند.
ميزان الحکمه ج 1 ص548
--------------------------------------------------------------------------------
توبه واقعي گناهان را از بين مي برد و به نيکيها تبديل مي کند
37- سوره فرقان آيه 70 : و آن کساني که از گناهان توبه کنند و با ايمان به خدا عمل صالح به جاي آورند، پس خداوند گناهان آنها را مي آمرزد و گناهانشان رابه نيکيها
تبديل مي کند.زيرا که خداوند در حق بندگانش بسيار آمرزنده و مهربان است.
38- حضرت صادق(ع): هنگامي که بنده اي توبه حقيقي کرد خداوند او را دوست مي دارد و در دنيا و آخرت گناهان او را مي پوشاند و هر چه از گناهان که دو
فرشته موکل بر او برايش نوشته اند از يادشان ببرد و به اعضاي بدنش وحي مي کند که گناهان او را پنهان کنيد و به نقاطي از زمين که او در آنجا گناه کرده است
فرمان مي دهد که گناهان او را پنهان کنيد. اصول کافي جلد 4 صفحه 173
39- سوره انفال آيه 38 : بگو اي پيغمبر به کساني که کافر شدند اگر پايان دهند بر گناهان و کردار زشت خويش که در گذشته کردند و توبه کنند، پس مي آمرزد
خداوند گناهان پيشين ايشان را.
40- پيامبر اکرم (ص): گروهي نزد رسول خدا(ص) آمدند و عرض کردند: اي رسول خدا(ص) ما در زمان جاهليت اعمال زشتي انجام داده ايم و اکنون که ايمان
آورده ايم از آن اعمال خويش پشيمان هستيم حال خدا با ما بعد از مرگ چگونه برخورد مي کند؟ حضرت در پاسخ فرمودند: خداوند از قلوب شما آگاه است اگر
شما واقعاً از گناهان گذشته خويش ناراحت باشيد و از هم اکنون که ايمان آورده ايد تصميم داشته باشيد که به آن گناهان باز نگرديد خداوند طبق همين نيت با شما
برخورد مي کند و گناهاني را که شما در گذشته انجام داديد را هم مي آمرزد. اصول کافي جلد 3
41- حضرت صادق(ع): مردي به امام (ع) عرض کرد به خدا سوگند همانا من دير زماني است که دچار گناهي شده ام که درمن به صورت ملکه و عادت گشته
و هر چه تلاش مي کنم که از آن گناه به سوي کار نيک ديگري بروم و آن کار را وانَهم نمي توانم.حضرت در پاسخ فرمودند:اگر تو قلباً راست بگوئي و ازگناه
خود مُنزجر باشي همانا خدا تو را دوست دارد و طبق نيت تو، با تو رفتار مي کند و چيزي جلوگير خداي تعالي نشده که تو را از گناه به سوي کار نيک ديگري
سوق دهد جز آنکه مسي خواهد تو از او در ترس باشي و به خودت مغرور نشوي. اصول کافي ج 4 صفحه 176
42- سوره اسري آيه 25 : و پروردگار شما به آنچه در نفسهاي شماست داناتر است اگر نيکوکار شديد، پس او براي گروندگان آمرزنده مي باشد.
--------------------------------------------------------------------------------
توبه و انجام اعمال نيک و جبران گناه
43- سوره توبه آيه 5 : پس اگر توبه کردند و نماز را برپا داشتند و مال خود را پاک کردند همانا خدا را آمرزنده و مهربان مي يابند.
44- قصص آيه 67 : و اما هر که توبه کرد از گناهان و ايمان آورد و اعمال صالح انجام داد پس اميد است که از رستگاران باشد.
45- انعام آيه 54 : نوشته است پروردگار شما بر ذات مقدس خود رحمت را براي آن کساني که از روي جهالت گناه نمودند و پس از آن توبه کردند از عمل بد
خود و اصلاح کردن امور خويش را پس خدا آمرزنده مهربانست.
46- رسول خدا(ص): مردي نزد پيامبر اکرم(ص) آمد و عرض کرد گناهانم بسيار شده اند و اعمال نيکم اندک است. پيامبر(ص) فرمودند: سجده هاي بسيار به جاي
آور چرا که سجده گناهان را آنچنان مي ريزد که باد برگهاي درختان را مي ريزد. بحارالانوار جلد 85 صفحه 162
47- پيامبر اکرم(ص): بعضي از گناهان هستند که نماز و صدقه و ساير اعمال نيک آنها راجبران نمي کند شخصي پرسيد: پس جبران آن با کدام عمل است؟
آن حضرت فرمودند: تحمل سختي هايي که از جانب کسب و کار به انسان مي رسد. بحارالانوار جلد 73 صفحه 157
48- رسول خدا(ص): شخصي از رسول خدا(ص) پرسيد: چه چيزي گناهان مرا پس از استغفار نابود مي کند؟ پيامبر (ص) در پاسخ فرمودند :
1- اشک ريختن بر گناهان
2- خصوع و فروتني در مقابل خدا و بندگانش
3- بيماريها ميزان الحکمه ج 3 صفحه 462
49- حضرت رضا(ع): هر که قادر نباشد بر چيزي که کفاره گناهان خود را بدهد صلوات بر محمد و آل محمد بسيار بفرستد که گناهانش را در هم مي شکند.
عين الحيوة صفحه 415
50- حضرت صادق(ع): هر کس کار بدي بکند تا هفت ساعت از روز مهلت دارد پس اگر در اين مدت سه مرتبه بگويد :
« استغفرو اللهَ الَّذي لا اِله الّا هُوَ الحَيُّ القَيوم ذُوالجَلالِ وَالاِکرامِ و اَتوبُ اِلَيه » خدا گناهانش را بيامرزد. اصول کافي جلد 4 صفحه 171
( البته استغفار شرط هايي دارد که مولا علي (ع) آنرا در حديثي بيان نموده اند :
اميرالمومنين(ع): شخصي در حضور مولا علي(ع) گفت: استغفرالله. حضرت فرمودند: ساکت باش مادرت به عَزايت گريه کند. آيا مي داني استغفار چيست؟
استغفار کار مردان عالي مقام است که شش شرط دارد:
1- پشيماني و حسرت از اعمال گذشته
2- عزم بر ترک گناه براي هميشه
3- اداء کردن حقوق مردم که بر عهده اش است
4- اداء کردن حقوقي که از جانب خدا بر او واجب بوده و قضاء شده
5- آنچه از گوشت بدنش از حرام روئيده با گرسنگي و غم و اندوه و گريه بر گناهان آبش کند تا پوست به استخوان رسيده و از نو گوشت برويد
6- زحمت عبادت را به خود بچشاند چنانچه خوشي و شيريني گناه را به خود چشانده است. وسائل الشيعه جلد 11 صفحه 361
51- حضرت صادق(ع): هر بنده اي که گناه کرد، پس برخيزد و وضو بگيرد و دو رکعت نماز به جاي آورد و از خداوند طلب آمرزش نمايد. برخداست
که توبه اش را بپذيرد. وسائل الشيعه جلد 11 صفحه 363
--------------------------------------------------------------------------------
توبه به هنگام مرگ قبول نيست
52- سوره يونس آيه هاي 90 و 91 : هنگامي که فرعون دريافت حقيقت غرق شدن در دريا را گفت: پروردگارا هم اينک ايمان آوردم. گفته شد به فرعون آيا اکنون
ايمان آوردي و حال اينکه پيش از اين از نافرمانها بودي.
53- سوره نساء آيه 18 : کساني که به اعمال زشت تمام عمر اشتغال ورزند تا آنگاه که مشاهده مرگ نمايند و در آن ساعت پشيمان شوند و گويند اکنون توبه کرديم
توبه چنين کسي پذيرفته نخواهد شد.
54- حضرت رضا(ع): مردي از امام(ع) سوال کرد: چرا خداوند فرعون را غرق کرد با اينکه ايمان آورد و به توحيد اعتراف کرد. فرمود: زيرا فرعون هنگام ديدن
عذاب ايمان آورد و توبه و ايمان در آن لحظات مقبول خدا نيست. بحارالانوار جلد6 صفحه 23
55- رسول خدا(ص): هر کس يکسال پيش از مرگش توبه کند، خداوند توبه اش را مي پذيرد. سپس فرمود: يکسال زياد است. هر کس يک ماه پيش از مرگش توبه کند
خداوند توبه اش را مي پذيرد. سپس فرمود: يک ماه بسيار است. هر کس يک هفته قبل از مرگش توبه کند، خدا توبه اش را مي پذيرد. سپس فرمود: يک هفته زياد است.
هر کس يک روز قبل از مرگش توبه کند، خداوند توبه اش را مي پذيرد. سپس فرمود: يک روز زياد است. هر کس پيش از ديدن ملک الموت و جايگاهش در آخرت
توبه کند، خدا توبه اش را مي پذيرد. اصول کافي جلد 2 صفحه 440
56- حضرت صادق(ع): درباره قول خداي عزوجل سوره نساء آيه 22 « اعمال نيک انجام دهيد پيش از آنکه مرگتان فرا برسد و بگوئيد: پروردگارا مرگ مرا کمي به
تاخير بينداز تا تدارک گذشته نمايم ». فرموند: منظور اين آيه زماني است که شخص محتضر ملک الموت را ملاقات مي کند. پس رو به او کرده مي گويد: يک روز
مرا مهلت بده تا از گناهان خود توبه کنم و براي سفر آخرتم توشه اي تهيه کنم. پس ملک الموت گويد: روزهاي عمرت به سر آمد. آن شخص گويد: يک ساعت مرا
مهلت بده تا توبه کنم. مي گويد: ساعتهاي عمرت به سر آمد. پس باب توبه بر او بسته مي شود و روح از بدنش خارج مي شود با هزاران حسرت و ندامت بر
عمر گذشته اش.
57- حضرت علي(ع): اي مردم شما همچون مسافراني هستيد که در اين دنيا فرمان کوچ داده شديد. پس به سوي قيامت بشتابيد و پيش از آنکه مرگتان فرا رسد،آماده باشيد
زيرا ناگهان آرزوها قطع مي شود و ساعت مرگ فرا مي رسد و درِ توبه بسته مي شود. نهج البلاغه خطبه 183
58 حضرت علي(ع): شيطان انسان گناهکار را در آرزوي توبه نگاه مي دارد تا آن را به تاخير اندازد تا زماني که مرگ او در حال غفلت فرا برسد.
نهج البلاغه خطبه 66